مجله علمی فرهنگی رهنما

• o       مروری بر مسائل مربوط به دوران نوجوانی

دوران اولیه ی نوجوانی(13-11)

سازگاری با تغییرات دوران بلوغ

یافتن جایگاهی در میان همسالان

آموختن کاربرد مهارت های شناختی تازه

کنار آمدن با انتظارات مربوط به جنسیت

اواسط دوران نوجوانی(16-14)

کنار آمدن با مسائل مربوط به بلوغ جنسی

گرفتن تصمیمات اخلاقی

ایجاد روابط تازه با همسالان

تعادل بین خودمختاری و مسئولیت پذیری

اواخر دوران نوجوانی(19-17)

انسجام هویت

تجربه ی صمیمیت

ترک خانه

• o       مشکلات نوجوانان

ü      مشکلات خوردن

ü      افسردگی

ü      خودکشی

ü      خشونت بزهکاری و سایر مشکلات رفتاری

ü      روان پریشی

ü      کندی پیشرفت تحصیلی و مشکلات مربوط به مدرسه

 o       نوجوان و مشکلات خوردن

چرخه ی بیماری

چرخه زمانی آغاز می شود که دختر خوردن را به عنوان راهی برای کنترل اضطراب ناشی از انتقال به مرحله ی نوجوانی به کار می برد.

از آن جا که کم غذا می خورد ضعیف می شود و سرانجام تغییرات فیزیکی بلوغ در او با تأخیر صورت می گیرد. به تدریج برجستگی های بدن ناپدید می شوند و قاعدگی متوقف می شود.

او ترتیبی داده است که زمان متوقف شود و دیگر لازم نیست اعضای خانواده خود را ناچار بدانند که روابطشان را طوری تنظیم کنند که با نوجوان تازه در خانواده سازگار شوند.

خانواده متوجه این موضوع می شوند و ممکن است وی را از راه های غیر مستقیم تشویق به خوردن کنند.

سرانجام والدین رهیافت غیر مستقیم را رها می کنند و دختر را با عادات غذا خوردنش رو در رو می کنند.

والدین از دختر می خواهند غذا بخورد اما وی امتناع می کند. اکنون خانواده درگیر یک چرخه ی بیماری می شود ...

بررسی فرآیند درمان

ü      دارو درمانی اهمیت دارد.

قبل از آغاز خانواده درمانی لازم است آزمایشات لازم درخواست شوند تا از نبود بیماری زمینه ای اطمینان یابد.

زمانی که دلایل پزشکی کم وزنی از حوزه ی تشخیص خارج شد باید وزن نوجوان کنترل شود و یا در صورت لزوم بستری شود.

ü      خانواده درمانی

افسردگی و خودکشی

میزان شیوع افسردگی و خودکشی در دوران بلوغ به شدت افزایش می یابد. بعضی لز مطالعات گزارش کرده اند که تقریبا یک سوم نوجوانان دچار حالات افسردگی می شوند. یک سوم تا یک دوم این افراد در طول دوران نوجوانی براساس معیارهای تشخیصی اختلال عمده ی افسردگی را دارند.

افکار خودکشی در میان نوجوانان در مقایسه با جوانان معمول تر است.

برعکس آن چه که بسیاری از بزرگسالان به آن اعتقاد دارند، اقدام به خودکشی در بین نوجوانان عمدتا از قبل برنامه ریزی می شود و به دلیل واکنش های تکانه ای بر اثر احساس درماندگی نیست.

نقش جنسیت در افسردگی

قبل از نوجوانی، افسردگی در میان پسران معمول تر از دختران است؛ ولی در 14 سالگی این نسبت جنسیتی تغییر می کند.

در مورد تفاوت جنسیتی در افسردگی توضیحات بسیاری ارائه شده است و غالب متخصصان توافق دارند که تنش های وابسته به جنسیت و مکانیسم های سازگاری نقش مهمی در این میان دارد.

دختران در مقایسه با پسران تغییرات و تبذیلات بیشتری را تجربه می کنند.

دختران در مقابله با تنش ها، احساساتشان را درونی می کنند اما پسرها توجه خود را به چیزهای دیگری جلب می کنند و احساساتشان را بیرون می ریزند.

افسردگی و اقدام به خودکشی در میان دختران معمول تر است اما پسرها بیشتر احتمال دارد که به دنبال اقدام به خودکشی بمیرند.

درمان افسردگی نوجوان

در عین حال که عوامل بسیاری به افسردگی دامن می زنند، فرآیند اساسی که زیربنای افسردگی و تمایل به خودکشی در میان نوجوانان محسوب می شود، انزوا و دوری از روابط حمایتگرانه و با ارزش است. از این رو، کلید درمان نوجوان افسرده کمک به برقراری ارتباط بین نوجوان و خانواده است. این فرآیند دربرگیرنده ی سه گام است:

اطمینان یافتن از امنیت فرزند

باز کردن راه گفتگو

حمایت از نوجوان

خشونت، بزهکاری و سایر مشکلات رفتاری

رفتار مشکل زا تا چه حد در نوجوانی معمول است؟

نقش جنسیت در مشکلات رفتاری نوجوانان: رفتار بزهکارانه در پسرها بیشتر از دختر ها بیشتر از پسرها است. پسران و مردان اغلب به این علت که از عهده ی نقش جنسیتی خود برنمی آیند احساس شرم می کنند. گاهی این احساس شرم به رفتارهای دیگری منتقل می شود که قدرت بخش ترند، مانند پرخاشگری.

نقش گروه های همسال: نقش گروه های همسال در ایجاد مشکلات رفتاری در نوجوان باید مورد توجه خاص قرار گیرد. نوجوان به گروه هایی که هنجارهای مشابه با خود دارند، جذب می شوند. البته این درست است که نوجوانانی که ارزش کمی برای خود قائلند، شدیدا دوست دارند مورد تأیید دیگران باشند و برای رسیدن به این هدف دست به هر کاری می زنند، ولی این مورد استثنایی است، نه قاعده!

اغلب اوقات نوجوانان دچار مشکل یکدیگر را پیدا می کنند و سپس یکدیگر را تقویت می کنند.

درمان مشکلات رفتاری خفیف

کلید: خانواده در حل و فصل مشکلات و اختلافات کمک کند تا مشکل رفتاری از بین برود.

نباید بر تقویت سلسله مراتب والد فرزندی تأکید شود.

بر تقویت روابط، بهبود گفتگو و بر هدایت والدین در هدایت متناسب با سن تأکید شود.

خانواده را به دلیل کار درستی که انجام می دهد تشویق کنید.

گفتگو را فراتر از مسائل مربوط به مشکل سوق دهید.

درمان مشکلات رفتاری متوسط

کلید: تلاش های والدین را از کنترل به سمت بازسازی رابطه با نوجوان هدایت کنید.

روش های مبتنی بر کنترل جهت تأثیر گذاری را تشویق نکنید.

به سرمایه گذاری عاطفی والدین برای نوجوان تأکید کنید.

به والدین کمک کنید تا بین آنچه که قادر به کنترل آن هستند و آنچه که قادر به کنترل آن نیستند تمایز قائل شوند.

با نوجوان متحد شوید.

تعصبات اجتماعی و کلیشه های مخالف نوجوان را تشخیص دهید. 

درمان مشکلات رفتاری شدید

کلید: تعلادلی بین حمایت از نوجوان و حمایت از والدین بیابید.

والدین را تقویت کنید، بی آنکه نوجوان را رها کنید.

بکوشید و نوجوان را وارد کار درمان کنید.

خود را به دیدگاه نوجوان درمورد ماجرا علاقمند نشان دهید.

راهی ملموس برای کمک کردن به نوجوان بیابید.

با مقاومت نوجوان همراهی کنید.

با نوجوان مشورت کنید.

از سایر درمانگران دعوت به همکاری کنید.

بگذارید امور به حال خود رها شوند.

منابع

نوجوان و خانواده درمانی؛ جوزف میکوچی؛ ترجمه ی مهشید یاسایی

تکالیف خانواده درمانی؛ نوشته ی لوئیز جی؛  ترجمه ی دکتر مصطفی تبریزی

مصاحبه بالینی، فرانک دانیلیو؛ ترجمه ی دکتر حمید نجات